Historia Okęcia

"OKĘCIE - to folwark w powiecie warszawskim, gmina Pruszków, parafia Służewo, sześć wiorst od stolicy, 81 mieszkańców, piękne gospodarstwo, wzorowa obora" - wspomina źródło pisemne z 1886 roku.

Dzisiaj Okęcie wszystkim kojarzy się z lotniskiem, lecz jego historia rozpoczęła się o wiele wcześniej. W średniowieczu była to wieś parafii Służew. Zamieszkiwała ją szlachta herbu Wierzbowa i Prus. W XVI wieku własność Okęckich obejmująca 2 łany kmiecie. W XVII wieku Petrykowskiego, a w XVIII w. generała Byszewskiego, który ponadto posiadał sąsiednie Załuski, Opacz i część Rakowa. Przez dzisiejsze Okęcie przebiegała tzw. Szosa radomska, która w czasie najazdów szwedzkich uległa zniszczeniu. Do odbudowy jej przystąpiono po 1720 r.

W 1789 roku Okęcie liczyło 26 gospodarstw. W XIX wieku tutaj powstał wielki majątek ziemski obejmujący Okęcie, Raków i Marcinkówkę. Właścicielami tego majątku była rodzina Łabędzkich. Zabudowania jego folwarku mieściły się przy obecnej ulicy 17 stycznia. Dla tej rodziny w 1856r. zbudowano pałacyk według projektu Bolesława Orłowskiego. Administracyjnie w tym okresie tereny te należały do gminy Pruszków. Również wówczas tamże wybudowano Szosę krakowską. i forty obronne.

Duże zmiany zaszły na terenie Okęcia po 1918 roku, kiedy to Okęcie uwzględniono w planie przestrzennym miasta Warszawy. Tereny te wówczas podlegały gminie Skorosze. Do Okęcia w 1923 roku doprowadzono tor i uruchomiono linię tramwajową. W 1929 r. powstała tam Wytwórnia Silników PZL i Warsztaty Remontowe Samolotów Cywilnych. W latach 1933-1934 dokonano przeniesienia lotniska z Pola Mokotowskiego na Okęcie. Zbudowano doń dojazd od Śródmieścia dzisiejsze – Al. Żwirki i Wigury.

Od tej pory tereny te stały się ośrodkiem przemysłu związanego z lotnictwem, gdzie pracowało przed wojną ponad 7500 osób. Istniały tutaj także tereny rolnicze, które były źródłem dostarczającym żywność dla miasta.

Z dniem 1 kwietnia 1938 roku Okęcie stało się odrębną jednostką administracyjno-gospodarczą zwaną „Gminą Okęcie''. II wojna światowa i działania okupanta dokonały największych spustoszeń na lotnisku, zostały zniszczone pasy startowe, budynek portu i hangary. Uszkodzone były tory tramwajowe.

Po wojnie odbudowano port lotniczy i zakłady remontowe. Nastąpił wtedy rozwój przemysłu i budownictwa mieszkaniowego. W maju 1951 roku nastąpiło włączenie miasta Włochy i gminy Okęcie do miasta Warszawy. Stały się one częścią składową Dzielnicy Warszawa - Ochota, która została wówczas wyodrębniona jako samodzielna jednostka administracyjno-gospodarcza.

W 1994 roku w wyniku nowego podziału administracyjnego miasta, Okęcie stało się częścią składową gminy Warszawa-Włochy. Zmiany zarówno przynależności administracyjnej jak i włączenie Okęcia do miasta Warszawy miały znaczny wpływ na rozwój gospodarczy i szkolnictwa na tym terenie, spowodowany wzrostem liczby mieszkańców.

Rozporządzenie o utworzeniu gminy wiejskiej Okęcie w powiecie i województwie warszawskim. (http://prawo.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU19390270180&type=2)

Lotnisko Okecie
W 1926 roku władze wojskowe zadecydowały o budowie lotniska wojskowego na Okęciu. W tym celu jeszcze w 1924 roku przystąpiono do wykupu 456 ha położonych nieco poza południową granicą miasta terenów pomiędzy wsiami Zbarż, Okęcie, Gorzkiewki i Załuski. Ziemie te w większości należały do rodziny Bagniewskich, których dworek znajdował się przy obecnej ul. 17 stycznia (ponieważ przed wojną nie została ona nazwana, będziemy dalej używać nazwy 17 stycznia pamiętając, że Warszawy jeszcze nie wyzwolono), w miejscu gdzie ulica zakręca koło wjazdu do dawnego lotniska krajowego.

Na północnej i południowej krawędzi lotniska znajdowało się wiele maleńkich jeziorek. Silnie podmokły i miejscami zabagniony teren stanowił naturalne granice pola wzlotów, które wytyczono prawdopodobnie w 1929 roku, jako owal. Według pierwszych zarejestrowanych danych (pochodzących z 1933 roku) lotnisko na Okęciu miało wymiary 1270 m wzdłuż osi północ-południe i 1470 m na osi wschód-zachód. Było to zgodne z przedwojennymi zasadami projektowania tego typu obiektów, które zakładały zachowanie regularnego kształtu pola wzlotów obrzeżonego drogami dla pojazdów lub drogami do kołowania. Inną ważna zasadą wyraźnie czytelną na Okęciu było przemyślane zabudowanie jego obrzeży zwartymi zespołami budynków hangarowo-portowych umożliwiających utrzymanie stref tak zwanego "wolnego przelotu".

Na żadnym polskim lotnisku przed wojną nie pojawiły się trwałe (o nawierzchni betonowej) pasy startowe ani drogi do kołowania. Zatem niewątpliwą zaletą lotnisk charakteryzujących się regularnymi kształtami była niemal całkowita dowolność wyboru kierunku startu, a często i lądowania, uzależniona od kierunku wiejącego wiatru. Z drugiej strony mankamentem takich lotnisk była silna podatność na podmakanie, mimo stosowania skomplikowanej podziemnej sieci melioracyjnej.

Pierwszym "lokatorem" lotniska były Doświadczalne Warsztaty Lotnicze, które w 1928 roku zajęły położony nieco na uboczu niewielki kompleks budynków warsztatowych i socjalnych po wschodniej stronie pola wzlotów. Niebawem rozpoczęto przygotowania do przekazania hangarów i budynków zaplecza gospodarzowi lotniska, czyli 1 Pułkowi Lotniczemu, dla którego obiekt ten zbudowano. Do tej pory stacjonował on na Lotnisku Mokotowskim. link do Lotniska Mokotowskiego Jako pierwsza w 1931 roku pojawiła się tu 211 Eskadra Bombowa, a w ślad za nią już w 1932 roku 212 Eskadra Bombowa. Niebawem dołączyły eskadry Myśliwskie 121 i 122. Prace przy wznoszeniu obiektów dla wojska trwały przynajmniej do 1933 roku, choć większość stanu 1 Pułku przebywała już w Warszawie.

Trzy lata później na Okęciu usadowiły się całe warsztaty Polskich Linii Lotniczych "LOT", a niebawem, 1 listopada, przeniesiono tu całość operacji związanych z przewozami pasażerskimi. Uroczyście otwarty 29 kwietnia 1934 roku budynek portu nie był może duży, jednak niezwykle jak na owe czasy nowoczesny. Ulokowano go pomiędzy dwoma z trzech hangarów o wymiarach 53 x 37 metrów z elektrycznie przesuwanymi wierzejami o wysokości 7,5 metra. W pełnym otwarciu dawały one dostęp do wnętrza o szerokości 50 metrów.

Nawigację na lotnisku umożliwiały wyłącznie pomoce wzrokowe w postaci świateł granicznych pola wzlotów, czerwonych świateł przeszkodowych na wszystkich wyższych obiektach znajdujących się na i w pobliżu Okęcia, a przede wszystkim latarnia błyskowa umieszczona na okazałej pięćdziesięciometrowej wieży cisnień 1 Pułku Lotniczego.

W związku z budową kompleksu fabrycznego Wytwórni Płatowców PZL WP-1, jak też z uwagi na rosnącą liczbę użytkowników Okęcia, pole wzlotów nieco zmieniło swój kształt i zapewne od 1935, lub 1936 roku, stało się owalem o wymiarach około 2100 m wzdłuż osi północ-południe i 1470 m na osi wschód-zachód. Już wtedy stało się jasne, że ze względu na najczęściej występujące tu układy wiatrów, starty i lądowania będą się odbywały najczęściej na kierunkach zbliżonych do osi magnetycznej 320-100 stopni. W 1937 roku Okęcie otrzymało wyposażenie radionawigacyjne w postaci radiolatarni Lorenz na kierunku 310º, zaś na kierunku 330º radionamiernik (goniometr).

W całej przedwojennej historii lotniska Okęcie najdynamiczniej rozwijała się strefa położona na jego północnej części. W latach trzydziestych granica miasta osiągnęły obecną ulicę 17 stycznia. Na jej południowej stronie rozwijał się cywilny port lotniczy z budynkiem odpraw dla pasażerów, w którym ponadto znalazło się biuro zarządu portu, lotniskowe biuro meteorologiczne, placówka PLL "LOT", komora celna, restauracja, urząd pocztowy, posterunek Policji Państwowej i ambulatorium. Za kompleksem hangarowym umieszczono skład materiałów pędnych i smarów, magazyny części zamiennych i inne obiekty zaplecza technicznego niezbędne do funkcjonowania linii lotniczych i ich warsztatów.

W czasie II wojny światowej Niemcy opuszczając lotnisko zniszczyli pasy startowe, wysadzili hangary i budynki portu lotniczego.